Anna Tarnawska

Koper włoski

 Koper włoski (Feoniculum capillaceum) – jest to roślina z rodziny baldaszkowatych (Umbelliferae), naturalnie występująca w rejonie morza śródziemnego. W naszej strefie klimatycznej również możliwa jest jego uprawa. Wysiewamy go z nasion do gruntu (na głębokość około 2 cm) od połowy kwietnia do lipca, zbiór płodów od czerwca do września nawet do października. Preferuje gleby próchnicze, niezbyt ciężkie i słoneczne, osłonięte stanowisko. Łatwy w uprawie, bez specjalnych wymagań pielęgnacyjnych. Ważne jest aby co dwa lub trzy lata zmienić lokalizację uprawy w ogrodzie, ponieważ siany ciągle w tym samym miejscu, będzie zapadał na choroby grzybowe. Z uwagi na silny wzrost (dorasta do 2m), proponuje się usytuowanie w głębszej części rabany, w otoczeniu ziół wieloletnich i sezonowych, dla zmiany ich wzajemnego umiejscowienia.

 

Już od starożytnych czasów znane były właściwości odchudzające fenkułu. Rzymianki stosowały go dość powszechnie w swoich dietach wyszczuplających. Roślina pokrewna selerowi i pietruszce, również bardzo ceniona za swoje dobroczynne właściwości.

Właściwości: wspomaga odchudzanie, poprawia trawienie, pracę żołądka i jelit, zmniejsza napięcie mięśni gładkich przewodu pokarmowego, dlatego stosowany jest przy wzdęciach jako środek rozkurczający, wspomaga laktację, pomaga w stanach grypowych, zawiera silne przeciwutleniacze, które zapobiegają rozwojowi komórek rakowych. Jest również doskonałym źródłem witaminy C – jedna bulwa pokrywa dzienne zapotrzebowanie dorosłego człowieka i wspomaga układ odpornościowy. Często spotykany w dietach odchudzających w postaci sałatek, i innych potraw. Zawiera również potas, witaminy z grupy B i kwas foliowy. Spora zawartość potasu (50% dziennego zapotrzebowania w jednej bulwie) wspomaga działanie układu krwionośnego i obniża ciśnienie krwi.

W kuchennych wyczynach możemy popuścić wodze fantazji i używać fenkułu do różnego rodzaju sałatek, jako dodatek do makaronów, zapiekanek, mięs duszonych z warzywami, warto również spróbować jak smakuje z grilla. Jego wyjątkową cechą jest ostry anyżowy aromat, który ulatnia się wraz z procesem gotowania, i staje się delikatnym. Jest to warzywo bardzo zdrowe i nadające daniom oryginalnego smaku. Dlatego należy mieć go w swoim ogrodzie i systematycznie używać w kuchni, szczególnie, iż rzadko spotykany w sklepach, jest dość drogi.

Oregano

 Lebiodka pospolita

Origanum vulgare to roślina wieloletnia, z rodziny wargowych (Lamiaceae), naturalnie rosnąca w Azji i Europie, bardzo popularna w górach Grecji, gdzie tworzy łany liliowych, pachnących ziolorośli - "oros" - góra i "ganos" - ozdoba (ozdoba góry). Lecz rzadko kto wie, iż występuje pospolicie w całej Polsce pod inną nazwą: majeranek dziki.

W ogrodach jest byliną o silnie pachnących liściach i pędach, oraz uroczych liliowo różowych kwiatach. Polecana do nasadzeń naturalistycznych, bardzo efektownie wygląda w większych grupach oraz jako roślina okrywowa. Występuje w odmianach o barwnych liściach, żółtych (‘Aureum’) lub pstrych: kremowo – zielonych (‘Variegatum’). W uprawie należy jej zapewnić pełne nasłonecznienie, nie ma specjalnych wymagań glebowych, dobrze rośnie nawet na słabych glebach.

Roślina jest dostępna w szkółkach bylin lub możemy wysiewać ją z nasion do gruntu od kwietnia do czerwca.

     O jej działaniu leczniczym wiedzieli już Hipokrates i Arystoteles. W starożytnej Grecji uważana za symbol szczęścia, zalecana przez Paracelsusa w dolegliwościach skórnych i układu pokarmowego.

Oregano ma właściwości: antyseptyczne, przeciwzapalne, przeciwskurczowe, moczopędne, wykrztuśne (pomocna w leczeniu zapaleń górnych dróg oddechowych), przeciwbiegunkowe, moczopędne, przeciwskurczowe, wiatropędne, odtruwające. Zawiera witaminy A i C oraz flawonoidy, które są antyoksydantami, wspomagającymi ochronę komórek przed wolnymi rodnikami.

Jest doskonałą przyprawą o charakterystycznym intensywnym aromacie. Ponieważ łączy funkcje smakowe oraz antyseptyczne, pożądana w każdej kuchni, jako niezbędny dodatek do wielu potraw, nie tylko śródziemnomorskich.

Z uwagi na właściwości lecznicze, smakowe oraz łatwość uprawy, należy ją polecić jako doskonałą roślinę okrywową dla ogrodów o charakterze naturalistycznym, prowansalskim (świetnie współgra w zestawieniach z lawendą) oraz zielnych.

Oregano możemy stosować do potraw w formie suszonych ziół, lub świeżo zerwanych w ogrodzie liści. Stanowią one świetny dodatek do sałatek, warzyw i mięs.

W początkach infekcji wirusowych 1 łyżeczkę suszu oregano zalać szklanką gorącej wody, zaparzać pod przykryciem 10-15 min i pić jako herbatkę.

Można stosować do kąpieli w świądzie skóry i trudno gojących się ranach i lekkich stanach bólowych, oraz do płukania w zapaleniu jamy ustnej i gardła

Wiśnie

Wiśnie japońskie

W Japonii Święto Kwitnącej Wiśni – Hanami jest zapowiedzią nadchodzącej wiosny. Jedno z ważniejszych japońskich świąt upływa w otoczeniu kwitnących drzew. W tym czasie najczęściej odbywają się spotkania towarzyskie, piknik i firmowe imprezy integracyjne. Wiśnie są w Japonii spotykane wszędzie, w parkach, na bulwarach, poboczach dróg czy stokach gór.

W naszym kraju najczęściej kojarzone są z drzewami dającymi latem smaczne owoce, odmiany ozdobne wciąż rzadko spotykamy.

Większość wiśni ozdobnych nie tworzy owoców – szczególnie odmiany o pełnych kwiatach, lub zawiązuje ich zredukowane formy: niewielkie i nienadające się do jedzenia .

Wiele gatunków i odmian wiśni to nieduże drzewka lub krzewy. Mogą być sadzone nawet w małych ogródkach o powierzchni kilkudziesięciu metrów kwadratowych.

Jedną z najoryginalniejszych jest wiśnia piłkowana od. Amanogawa – (Prunus serrulata 'Amanogawa') - ma wąską, kolumnową koronę, złożoną z wielu przewodników. Dorasta do 6-7 m wysokości, a nawet jako starsze drzewo ma szerokość ok. 2 m. Kwitnie na początku maja, jej jasnoróżowe kwiaty są duże (do 5 cm średnicy) bardzo liczne i delikatnie pachną . Nie jest zupełnie odporna na mrozy – młode rośliny potrzebują na zimę okrycia agrowłókniną lub słomianymi matami. To idealne drzewo do wąskich ogródków, może być posadzone blisko ściany czy ogrodzenia.

'Kiku Shidare Sakura'   to ciekawa odmiana wiśni piłkowanej o tzw "płaczącej" formie. Ma koronę z parasolowato zwisającymi, długimi, szeroko rozpostartymi pędami, sięgającymi czasem aż do ziemi. Jej kwiaty są wyjątkowo efektowne – pełne, jasnoróżowe, zebrane w pęczki. Kwitnie na początku maja. Osiąga wysokość ok. 4 -5 m.

Jedną z najwcześniej kwitnących jest wiśnia japońska 'Brillant' –(Prunus nipponica Brillant). To niewielkie drzewko lub mały krzew przeznaczony do małych ogródków - dorasta do 3 m wysokości. Kwitnie w końcu marca, kwiaty ma białe z lekko różowym zabarwieniem. Jej liście są niewielkie, ciemnozielone, na jesień przebarwiają się na pomarańczowo lub czerwono. Najlepiej rośnie w miejscu lekko zacienionym na żyznej, przepuszczalnej glebie.

Jedną z silniej rosnących wiśni ozdobnych jest odm. Kanzan – (Prunus serrulata 'Kanzan'). Jej gałęzie tworzą charakterystyczną koroną w kształcie odwróconego stożka.'Kanzan' jest niezwykle ozdobna - ma pełne, różowe kwiaty które zwisają na długich szypułkach, rozwijają się wraz z pojawieniem się liści. Ta odmiana jest stosunkowo odporna na niskie temperatury. Jest jedną z najczęściej sadzonych wiśni ozdobnych.

 

 

Wiśnia piłkowana 'Shirofugen' to odmiana dorastającą do 5-8 m wysokości. Charakteryzuje się długim okresem kwitnienia. Jej kwiaty są pełne, białe a w trakcie przekwitania stają się różowe. Pojawiają się później niż u poprzednich odmian, czasami dopiero na początku czerwca. Jesienią zdobią ją pomarańczowo-czerwone liście.

Wiśnia piłkowana (Prunus serrulata) 'Royal Burgundy' to drzewo, które przyciąga wzrok ciemnymi, purpurowymi liśćmi. Kwitnie w maju, w tym czasie liście są już lekko rozwinięte. Kwiaty ma ciemnoróżowe i pełne, wiszą na długich szypułkach, zebrane po kilka razem. Są lekko pachnące.

Wiśnia osobliwa (Prunus x eminens) 'Umbraculifera' to drzewo o nieco innym charakterze niż wcześniej wymienione. Sadzone często nie ze względu na kwiaty, lecz regularną, gęstą koronę –utrzymuje przez lata kształt kuli bez konieczności przycinania. Rośnie powoli osiągając po wielu latach koronę o średnicy 4-5 m. Jej liście są małe, ciemnozielone, błyszczące w październiku przebarwiają się na żółto i pomarańczowo. Drobne, białe kwiaty rozwijają się na przełomie kwietnia i maja.

Wiśnie ozdobne w większości nie są drzewkami wymagającymi, nie muszą rosnąć na glebach bardzo żyznych, ważne by nie były one ciężkie i gliniaste. Jeśli posadzimy je w miejscu słonecznym i ciepłym, gdzie pąki nie będą narażone na wymrażające je wiatry, to odwdzięczą się nam bujnym kwitnieniem.

 

 Czytaj więcej...

Rokitnik

 

 Hippophaë rhamnoides znany już w starożytnym Grekom, którzy dodawali do końskich pasz liści tej rośliny, aby zwierzęta miały piękną, lśniącą sierść (hippos- koń, phaos – błyszczący. Legenda głosi, iż rokitnik był przysmakiem Pegaza, latającego konia.

Należy do rodziny oliwnikowatych (Elaeagnaceae) i z wyglądu przypomina drzewko oliwne (Olea z rodziny Oliwkowatych - Oleaceae), dlatego w naszym klimacie, w ogrodach stylu prowansalskiego lub śródziemnomorskiego często jest stosowany jako imitacja swojego zagranicznego kolegi.Jest to sporych rozmiarów krzew lub niewielkie drzewo o wąskich szarych, kutnerowatych liściach i niewielkich kulistych, pomarańczowych owocach. To właśnie te owoce powodują iż jest niezwykle pożądany w domowej spiżarni. Podczas gotowania nie ma typowych strat witaminy C, gdyż rokitnik nie posiada rozkładającego jej enzymu – askorbinazy – a wykonane przetwory mają właściwości podwyższające sprawność układu immunologicznego.

Owoce rokitnika są jednymi z najbardziej odżywczych i bogatych w witaminy, których zawierają co najmniej dziesięć. Na czele wymienia się witaminę C, E,F, K grupy B (B1, B2, B6, B12). Ponadto owoce zawierają: flawonoidy, kwasy organiczne (głównie kwas maleinowy i szczawiowy), 18 aminokwasów, 24 pierwiastki chemiczne m.in. azot, fosfor, żelazo, mangan, bor, wapń i krzem. Miąższ owoców i nasiona zwierają olej, jego zawartość w nasionach sięga aż do 12 %. Olej rokitnikowy, bogaty jest w kwas tłuszczowy omega-7 - kwas palmitooleinowy. Zawiera także wit. E i beta - karoten. Związki te wykazują właściwości przeciwzapalne, antybakteryjne i antywirusowe, szczególnie w przypadku infekcji błon śluzowych. Jednocześnie zapobiegają utlenianiu się cholesterolu (utleniony cholesterol staje osadza się na ścianach naczyń krwionośnych), wzmacniają drobne naczynia krwionośnych, ograniczają w nich zakrzepy krwi, wspomagają leczenie wrzodów, wiążą toksyczne pierwiastki i pobudzają organizm do ich wydalania, a przede wszystkim, jako silne antyoksydanty, zatrzymują patologiczny wzrost tkanek. Dzięki temu pomagają uniknąć chorób nowotworowych.

Rokitnik jest rośliną dwupienną, czyli posiada okazy żeńskie i męskie, z uwagi na owocowanie, należy pamiętać iż cenniejsze w ogrodzie będą sadzonki żeńskie.

Ma małe wymagania glebowe, jest wytrzymały na suszę i zasolenie gleby oraz na zanieczyszczenia powietrza, bywa stosowany jako krzew rekultywacyjny i glebochronny na wydmach i zboczach. Posadzony na słonecznym stanowisku będzie urzekał swoim ciekawym nieregularnym pokrojem, srebrzystym ulistnieniem oraz obdarzy nas obfitym owocowaniem.

Z uwagi na łatwość hodowli i odporność na ciężkie warunki atmosferyczne, jest powszechnie uprawiany i stosowany w kuchni i medycynie Tybetu, Mongolii, Chin oraz Rosji.

Owoce zbieramy po pierwszych mrozach, ponieważ łatwo odchodzą od gałązek, a proces przemrożenia nadaje im słodszy smak i wzmaga wytwarzanie .

Rokitnik może być domowym źródłem wyjątkowo dużej ilość witaminy C i E, jest dekoracyjnym i mało wymagającym krzewem o interesującym pokroju, dlatego warto zastosować go w ogrodzie. W miejscach nasłonecznionych, może pełnić funkcję rośliny osłonowej, sadzony w większych grupach (żywopłot nieformowany) lub może stanowić interesujące solitery jako pojedynczy egzemplarz wkomponowany pośród roślinności okrywowej (szałwia, tymianek).

- Przecier (dżem)

Owoce rokitnika zalać niewielką ilością wody, tak, aby je przykryła i zagotować, następnie lekko zmiksować, poddusić ok. 15 min i przetrzeć przez sito. Ponieważ przecier będzie dość kwaśny dodać do smaku cukru (polecam również cukier waniliowy) dobrze rozmieszać i przełożyć do słoików. Zamknąć i pasteryzować ok. 20 minut w temperaturze ok. 80 st C

Dla urozmaicenia, można dodawać owoce porzeczki, które również posiadają dużą ilość witaminy C.

- Sok z rokitnika

Przepuścić owoce przez sokowirówkę, osłodzić do smaku, przelać do słoików i pasteryzować. Na powierzchni soku pojawi się warstwa oleju, która ma wyjątkowe właściwości lecznicze.

- Nalewka

2 kg owoców, umytych owoców zalać 2 l spirytusu, dodać 2 kg cukru. Odstawić na około cztery - sześć tygodni, obserwując jak zmienia się kolor. Gdy stanie się intensywny, zlać do butelek, rozcieńczając wodą do żądanej mocy.

- Olej z rokitnika

Zmiażdżyć świeże owoce drewnianym tłuczkiem, odcedzić sok i odstawić go na dobę w chłodne miejsce. Na powierzchni soku utworzy się warstwa tłuszczu. Należy delikatnie zebrać go łyżką i wlać do ciemnego, szklanego naczynia. Pić codziennie po jednej łyżce.

Zwiastuny wiosny

 

 Zmęczeni okresem zimowym, szukamy zwiastunów nadchodzącej wiosny. Zanim drzewa okryją się liśćmi, zastanawiamy się jak długo musimy jeszcze na nią czekać. Umiejętne dobranie gatunków roślin w naszym ogrodzie, pozwoli nam się cieszyć przedwioosennym kwitnieniem.

Rośliny cebulowe doskonale ożywią parter ogrodu. Wielką satysfakcję sprawia obserwowanie przebiśniegów, krokusów, śnieżyc, które wyrastają spośród uśpionych jeszcze krzewów w ogrodzie. Wsadzone jesienią do gruntu, pomiędzy inne rośliny rabatowe, wyłaniają się jako pierwsze i rozwiewają wątpliwości, czy aby coś z tych niepozornych cebulek wyrośnie.

Warto kupić sporą ilość cebul, ponieważ stosowane w dużych grupach robią naprawdę wspaniałe wrażenie. Dla dużego ogrodu nie jest przesadą użycie około stu cebulek.

Czytaj więcej...

 Krzewem, najwcześniej kwitnącym, czasami już w styczniu, gdy wokół jeszcze zima, jest oczar (Hamamelis). Wysoki krzew, lub małe drzewo (do 6m wysokości) o liściach przypominających leszczynę i rozwijających się po okresie kwitnienia. Kwiaty oczarów są odporne na ujemne temperatury do -12C. W czasie mrozu płatki zwijają się do środka i rozwijają ponownie przy dodatniej temperaturze. Drobne kwiaty są dość niepozorne, ale bardzo liczne. Krzew ten, z uwagi na wczesne kwitnienie powinien być sadzony tak aby można go było łatwo obserwować z wnętrza domu. Okres wczesnowiosenny nie sprzyja wizytom w ogrodzie i dlatego łatwo przeoczyć tę ogrodową ciekawostkę.

Oczary mają wiele odmian różniących się nieco porą kwitnienia, wysokością krzewu, i kolorem kwiatów. Większość oczarów kwitnie na żółto, choć odm ‘Jelena’ na kwiaty pomarańczowe. ’Pallida’ to odmiana o kwiatach intensywnie żółtych i mocno pachnących. Jedną z ciekawszych odmian jest ‘ Diane’ – jej kwiaty pojawiają się wcześnie, w styczniu i są intensywnie czerwone.

Oczary są ozdobą ogrodu nie tylko wczesną wiosną – jesienią ich liście przebarwiają się na jaskrawo pomarańczowy i czerwony kolor.

Forsycja (Forsythia) jako zwiastun wiosny, powinna znaleźć sobie miejsce w każdym ogrodzie, tym bardziej, że występuje w różnych wielkościach docelowych. Dostępne są odmiany karłowe (odm. Maluch do 1m), polecane do małych ogródków oraz bliskiego otoczenia domu, lub bujnie rosnące (odm. Lynwood osiąga 3 m wysokości), które można wprowadzić jako tło ogrodu w jego głębszych warstwach, rozświetlających się wiosenną barwą kwiatów. Forsycja kwitnie zwykle od połowy marca do maja, długo przed rozwojem liści. Gdy gałęzie pokryją się liśćmi, krzew staje się niepozorny i mało ozdobny.

Innym krzewem kwitnącym pod koniec zimy jest wawrzynek wilczełyko ( Daphne mezereum). Silnie pachnące, różowe kwiaty pojawiają się w marcu, kwietniu a czasem już pod koniec lutego, przed rozwinięciem się liści. W lipcu dojrzewają jego kuliste, pomarańczowe lub czerwone owoce. Pamiętajmy że wawrzynek jest rośliną silnie trującą- zjedzenie 10 owoców jest dawką śmiertelną dla dorosłego człowieka. Trujące są także jego liście i inne części rośliny. Wawrzynek to krzew, który można spotkać w ogrodzie, lecz jego naturalnym środowiskiem są lasy, gdzie objęty jest ochroną gatunkową.

Dereń jadalny (Cornus mas) to krewniak znanych dereni białych, krzewów o bordowych gałęziach. Jadalny w jego nazwie zdradza, iż jest uważany przez niektórych głównie za krzew sadowniczy. Jego czerwone smaczne i bardzo zdrowe owoce, są cenione za względu na dużą zawartość witamin. Kwiaty derenia, żółte, delikatne pojawiają się bardzo wcześnie – na przełomie lutego i marca, przed rozwinięciem się liści. Dereń to duży krzew – dorasta do 6-8 m wysokości i rozwija szeroką koroną o podobnych rozmiarach. Jest rośliną bardzo niekłopotliwą: nie wymaga gleby dobrej jakościowo, oraz cechuje go wysoka odporność na szkodniki i choroby.

Wrzośce (Erica)to rośliny często mylone z kwitnącymi jesienią wrzosami. Są do nich podobne z wyglądu lecz kwitną wczesną wiosną. Ich piękne i żywe kolory dodają uroku ogrodom wraz z pierwszymi promieniom marcowego słońca. Te niewysokie krzewinki dorastające do 40 cm – są gęste i zwarte, z daleka wyglądają jak kolorowe poduchy. Wrzośce mają ponad 100 odmian różniących się kolorem kwiatów i wielkością całej rośliny. Często spotkane są odmiany o kwiatach w kolorach od białego przez różowy i purpurowy do czerwonego.

Anna Tarnawska tel.: 0 602 755 638 anna@tarnawska.pl